Trả lời nhanh: Bình nóng lạnh và máy lạnh nên dùng công tắc 2 cực 20A vì loại này ngắt đồng thời cả dây pha và dây trung tính, an toàn hơn công tắc 1 cực khi thiết bị đặt ở nơi ẩm ướt hoặc khi dây đấu nhầm pha. Dòng định mức 20A đủ dư cho bình nóng lạnh khoảng 2.500W (khoảng 11–12A) và máy lạnh dân dụng phổ biến. Lắp công tắc ngoài vùng nước bắn, dùng dây đồng đủ tiết diện và có CB riêng cho từng thiết bị.
Bài viết giải thích cách tính dòng điện, chọn công tắc, chọn dây và CB đi kèm, vị trí lắp và sơ đồ đấu dây công tắc 2 cực cho bình nóng lạnh, máy lạnh trong nhà phố.
Công tắc 2 cực khác công tắc thường thế nào?
Công tắc 1 cực (công tắc đèn thông thường) chỉ ngắt một dây. Nếu dây vào công tắc là dây trung tính do đấu nhầm, khi tắt công tắc thiết bị vẫn còn điện áp pha, rất nguy hiểm với bình nóng lạnh trong phòng tắm.
Công tắc 2 cực có hai cặp tiếp điểm, ngắt đồng thời pha và trung tính. Ví dụ hạt công tắc 2 cực 20A Sino S30MD20 được công bố ngắt đồng thời cả dây pha và trung tính, định mức 20A, 220–240V~ 50Hz, tiếp điểm hợp kim đồng – bạc, đạt TCVN 6480-1:2008 và IEC 60669-1:2007, chiếm 1 lỗ trên mặt.
Về chọn hạt công tắc, ổ cắm 10A, 16A, 20A cho từng vị trí trong nhà, xem thêm bài Chọn công tắc ổ cắm cho nhà ở: 10A, 16A hay 20A và vị trí lắp. Bài này tập trung riêng vào công tắc 2 cực 20A.
Tính dòng điện để biết 20A có đủ không
Công thức gần đúng cho thiết bị điện 1 pha: dòng điện (A) = công suất (W) / điện áp (V). Với điện áp 220V:
| Thiết bị | Công suất tham khảo | Dòng điện ước tính | Công tắc 2 cực 20A |
|---|---|---|---|
| Bình nóng lạnh gián tiếp | 2.000–2.500W | 9–11,5A | Phù hợp |
| Máy lạnh 1–1,5HP | Khoảng 800–1.400W | 4–7A | Phù hợp |
| Máy lạnh 2HP | Khoảng 1.700–2.000W | 8–9A | Phù hợp |
| Máy nước nóng trực tiếp 4.500W | 4.500W | Khoảng 20,5A | Không nên, cần CB và dây riêng theo hãng |
Công suất trong bảng chỉ là mức tham khảo; luôn đọc nhãn thiết bị và sách hướng dẫn. Nguyên tắc: dòng định mức công tắc phải lớn hơn dòng làm việc của thiết bị một khoảng dư. Máy nén máy lạnh có dòng khởi động lớn trong thời gian ngắn, vì vậy dùng loại 20A thay vì 16A cho mạch máy lạnh là lựa chọn an toàn hơn.
Chọn công tắc 2 cực 20A theo dòng mặt
Hạt công tắc phải cùng hệ với mặt và đế âm đang dùng trong nhà:
- MPE A30MD20: công tắc 2 cực 20A, lắp cùng mặt seri A20 Plus.
- Sino S30MD20: lắp trên mặt hạt S30, dùng chung cho các dòng S9, S18, S98.
- Schneider AvatarOn A M3T31_D20N_WE: size S, màu trắng, lắp trên mặt AvatarOn A.
- Schneider ZENcelo A 8431MD20_WE_G19: size M, có đèn LED sáng khi bật, giúp biết bình nóng lạnh đang có điện.
- MPE A20KTN: công tắc 2 cực 20A dùng chìa khóa, hợp nhà cho thuê, nơi cần hạn chế người tự bật thiết bị.
Loại có đèn báo đặc biệt hữu ích với bình nóng lạnh: nhìn đèn là biết đã tắt chưa trước khi vào tắm.
Dây điện và CB đi kèm
Công tắc chỉ dùng để đóng ngắt bằng tay, không thay được thiết bị bảo vệ. Mỗi bình nóng lạnh, máy lạnh nên đi một mạch riêng từ tủ điện:
- Dây: dây đồng 2,5 mm² là cỡ thường dùng cho mạch bình nóng lạnh, máy lạnh dân dụng, như dây điện Dafaco CAP 2,5 mm²; tuyến dài hoặc máy lớn cần đối chiếu khả năng chịu dòng do hãng dây công bố và sách hướng dẫn thiết bị.
- CB: CB riêng phù hợp dòng tải. Với bình nóng lạnh nên dùng thiết bị chống dòng rò (RCBO hoặc RCCB 30mA). Đọc thêm về đường cong cắt tại bài MCB đường cong B, C, D: Chọn loại nào cho nhà ở?.
- Tiếp địa: dây tiếp địa nối thẳng đến vỏ thiết bị, không đi qua công tắc.
Nếu muốn dùng CB tép tại điểm dùng thay cho công tắc, có thể dùng mặt lắp MCB 2 cực như Schneider AvatarOn A M3T02PMCB_WE.
Vị trí lắp và sơ đồ đấu dây
Vị trí: với bình nóng lạnh, tốt nhất đặt công tắc bên ngoài cửa phòng tắm, cao khoảng 1,2–1,5 m. Nếu buộc phải đặt trong phòng tắm, đặt xa vòi sen, bồn tắm và dùng hộp che phòng thấm như Sino S323V cho mặt chữ nhật. Với máy lạnh, đặt công tắc gần dàn lạnh, ở vị trí dễ với tới, không bị rèm hay tủ che.
Đấu dây (luôn ngắt CB tổng trước khi làm):
- Dây pha (L) và dây trung tính (N) từ CB vào hai cực đầu vào của công tắc.
- Hai cực đầu ra nối tới thiết bị theo đúng cặp L, N.
- Dây tiếp địa (PE) nối thẳng, không qua công tắc.
- Siết chặt vít, không để lõi đồng lộ ngoài cực; kiểm tra bằng bút thử điện sau khi tắt công tắc.
Nếu sau khi lắp, CB thường xuyên bị nhảy khi bật thiết bị, cần kiểm tra lại tải, tiết diện dây và tình trạng rò điện của thiết bị trước khi dùng tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bình nóng lạnh có bắt buộc dùng công tắc 2 cực không?
Không phải quy định bắt buộc trong mọi trường hợp, nhưng là lựa chọn an toàn được khuyến nghị vì ngắt cả pha và trung tính ở môi trường ẩm ướt.
Dùng công tắc 2 cực 16A cho máy lạnh được không?
Với máy lạnh nhỏ có thể đủ, nhưng loại 20A dư tải hơn trước dòng khởi động của máy nén, nên được ưu tiên.
Công tắc 2 cực có thay được CB không?
Không. Công tắc chỉ đóng ngắt bằng tay, không tự ngắt khi quá tải, ngắn mạch hay rò điện; vẫn cần CB và chống dòng rò.
Có nên dùng loại có đèn báo?
Nên, nhất là cho bình nóng lạnh, để biết thiết bị đang có điện hay đã tắt.
Kết luận
Công tắc 2 cực 20A là lựa chọn hợp lý cho bình nóng lạnh và máy lạnh dân dụng: ngắt cả hai dây, dư tải và đồng bộ với mặt công tắc trong nhà. Hãy đi kèm dây đồng đủ tiết diện, CB riêng, chống dòng rò cho bình nóng lạnh và đặt công tắc ngoài vùng nước bắn.
Xem công tắc 2 cực 20A MPE, Sino, Schneider cùng dây điện, mặt che chống nước tại Nhavui.com, hoặc liên hệ Nhavui để được tư vấn bộ vật tư điện cho phòng tắm và phòng ngủ.